Bilineni, Bilinmeyeni ve Bilinmeyeni Bile Bilmediğini Anlamak

Belirsizlikler ve bilinmezliklerle dolu bir hayatta yaşıyoruz. Böyle bir hayatta yaşarken de her gün her dakika yeni kararlar vermek durumunda kalıyoruz. Bu kararlar iş seçimi, eş seçimi, bir yere taşınma kararı gibi büyük kararlar olabileceği gibi kıyafet seçimi, yemek seçimi gibi basit ve neredeyse her gün aldığımız kararlar da olabilir. Bu kararları verirken her zaman iyice düşünüp karar vermiyoruz çünkü özellikle karmaşık durumlarla nasıl baş edeceğimizi ve nasıl doğru karar alabileceğimizi bilmiyoruz. Bilinmezlikler dünyasında karar almaya çalışmak, labirentte gözlerimiz bağlı bir şekilde çıkışı bulmaya çalışmaya benziyor. Tam bu noktada işimize yarayabilecek bir matristen bahsetmek istiyorum: Rumsfeld Matrisi.

Rumsfeld Matrisi, 2002 yılında dönemin ABD Savunma Bakanı Donald Rumsfeld'in Irak Savaşı hakkında yapılan bir basın toplantısında bir soruya verdiği yanıt itibariyle ortaya çıkmış bir kavramdır. Karmaşık bir durumla karşı karşıya kaldığımızda eldeki bilgilerimizi dört kategori altında toplamak, hem zihnimizi netleştirmeye hem de daha sistematik bir şekilde kararlarımızı almamıza yardımcı olabilir. 

 1. Bilinen - Bilinen

Bildiğimiz ve bildiğimizin farkında olduğumuz şeyler bu kategoriye girer. Bu kategoridekileri, bizim güçlü silahlarımız olarak görebilirsiniz. Bu silahları kullanarak daha doğru kararlar verebilir ve amaçlarımıza ulaşabiliriz. Örneğin, savaş sırasında düşman cephelerini vurarak etkisiz hale getirmek istiyorsunuz diyelim. Fakat hangi koordinatları vuracağınızdan emin değilsiniz. Bu noktada düşman cephelerinin koordinatları ile ilgili bir belgeye sahipseniz ve bu belgenin varlığının farkındaysanız, bu koordinat bilgilerini kullanarak düşman cephelerini etkisiz hale getirebilirsiniz. Kişisel hayatımızda ise eğer yeteneklerimizin farkındaysak bir iş mülakatı sırasında bu yeteneklerimize vurgu yaparak işe kabul alma ihtimalimizi artırabiliriz.

2. Bilinen - Bilinmeyen

Bilmediğimizin farkında olduğumuz şeyler bu kategoriye girer. Bu kategoridekiler için alınacak aksiyonlar aslında çok nettir. Onları öğrenmeye çalışmak ve Bilinen - Bilinen kategorisine girmelerini sağlamak önemlidir. Örneğin, acilde çalışan bir hekimsiniz ve kritik bir hastayla karşı karşıyasınız. Hastaya bir ilaç vermek istiyorsunuz ancak kararsızsınız. Çünkü bu ilaç hastada bir alerjiye sebep olabilir. Burada bilmediğinizi bildiğiniz şey, hastanın vermeyi planladığınız ilaca karşı bir alerjisinin olup olmadığıdır. Bu noktada yapılacaklar bellidir. Alerjisi olup olmadığını hastaya veya hasta yakınlarına sorarak veya hastanın mevcut kayıtlarından kontrol ederek öğrenmektir. 

3. Bilinmeyen - Bilinen

Bildiğimizin farkında olmadığımız şeyler bu kategoriye girer. Bu kategoridekileri keşfetmek için gözlem yapmak ve denemek önemlidir. Örneğin, yeni bir işe başvurma konusunda kararsız hissediyorsunuz çünkü kendi yetkinliklerinizin farkında değilsiniz. Bu noktada siz bu kararsızlığı yaşarken başka biri sizden önce başvurup bu işe kabul alabilir. Diğer bir örnekte diyelim ki siz bir şirket sahibisiniz ve yeni bir ürün çıkarmak istiyorsunuz. Fakat yeni ürünün üretilmesi ile ilgili endişeleriniz var çünkü fabrikanızın nasıl yetkinliklerde olduğunun ve çalışanlarınızın ne kadar işinin ehli olduğunun farkında değilsiniz. Bu durumda pazara yeni bir ürünle girmek için kafanızda oluşan endişeler sizi geciktirebilir ve rakipleriniz sizden önce davranarak yeni bir ürünle pazara giriş yapabilir. Bunların önüne geçmek için zaman zaman kendi içimize veya bulunduğumuz durumun koşullarına dikkat etmek, bilgi alışverişlerinde bulunmak önemlidir. 

4. Bilinmeyen - Bilinmeyen

Bilmediğimiz ve bilmediğimizin de farkında olmadığımız şeyler bu kategoriye girer. En riskli olan kategori maalesef bu kategoridir. Çünkü tahmin edilemezler ve bütün planlarımızı alt üst edebilirler. Örneğin, Covid-19 pandemisi hepimiz için bilinmeyen bir bilinmeyendi. Hem iş hayatlarımıza hem de sosyal hayatlarımıza birçok etkisi oldu. Diğer bir örnek ise yıkıcı teknolojilerin birden ortaya çıkması olabilir. Bu beklenmeyen teknolojik gelişmeler bir sektörü veya bir mesleği tamamen yok edebilir. Bu kategorideki durumlar için yapılacak şey hızlı adapte olmaktır.

Yazının en başında bahsettiğim gibi belirsizliklerle ve bilinmeyenlerle dolu bir dünyada yaşıyoruz. Hayatımızda tüm bilinmeyenleri ve belirsizlikleri tamamen ortadan kaldırmak maalesef mümkün değil. Her zaman bilinmeyenler olacaktır. Ancak, hızlı bir durum değerlendirmesi yaparak ve bu Rumsfeld Matrisini kullanarak elimizdekileri analiz edip neler yapabileceğimize odaklanabiliriz. Bilmediklerimizi, ne kadar bildiklerimize dönüştürerek azaltırsak, o kadar sağlıklı kararlar verebiliriz. Önemli olan bilinen alanlarımızı olabildiğince genişletmek ve bilmediklerimiz içinse olabildiğince önden önlem almaktır.